Llywodraeth y DU yn penderfynu peidio ag adnewyddu cyllid ar gyfer Porth y Gorllewin

Mae Llywodraeth y DU wedi cyhoeddi penderfyniad i roi’r gorau i ariannu unrhyw bartneriaethau traws-ranbarthol sydd ag Awdurdod Cyfunol Maerol Lloegr o fewn eu daearyddiaeth gan gynnwys Porth y Gorllewin o 31 Mawrth 2025.

Wedi’i gychwyn fel cydweithrediad rhwng dinasoedd Bryste, Caerdydd a Chasnewydd yn 2016, daeth Porth y Gorllewin yn Bartneriaeth Pan-Ranbarthol a gefnogir gan y Llywodraeth yn 2019. Er bod pob un o’r 28 awdurdod lleol sy’n ffurfio’r bartneriaeth wedi ymrwymo i barhau â chydweithrediad trawsffiniol, yn enwedig i barhau â gwaith ar ynni llanw yn Aber Hafren, heb gyllid gan y Llywodraeth bydd y tîm ysgrifenyddiaeth yn ei ffurf bresennol yn rhoi’r gorau i weithredu o 6 Mehefin 2025.

Ymatebodd mwy na 100 o fusnesau ac academyddion i Ymgynghoriad Llywodraeth y DU ar y penderfyniad hwn i gefnogi cyllid parhaus ar gyfer Partneriaeth Porth y Gorllewin yn benodol ychydig cyn y Nadolig.

Gwnaed y penderfyniad gan y Gweinidog Jim McMahon ar ¹³ Mawrth 2024. Yn ei lythyr at y bartneriaeth, eglurodd fod y penderfyniad hwn yn seiliedig ar y rôl y byddai Meiri Awdurdodau Cyfunol Maerol bellach yn ei chwarae wrth ddod ag ardaloedd traws-ranbarthol ynghyd. Mae hyn, er gwaethaf y ffaith nad oes Awdurdodau Cyfunol Maerol yn bodoli yng Nghymru ac felly ni fyddai economïau trawsffiniol fel Porth y Gorllewin yn cael eu cefnogi gan y model newydd hwn.

Mae cynrychiolwyr o Borth y Gorllewin, cymuned fusnes yr ardal a seneddwyr wedi ceisio ymgysylltu â Llywodraeth y DU a’r gweinidog ar y pwynt hwn ar sawl achlysur ers y cyhoeddiad yn y gyllideb ond maent wedi cael eu gwrthod cynhaliaeth.

Bydd hyn yn ddiwedd cyfnod i’r bartneriaeth sydd wedi chwarae rhan amlwg wrth sicrhau bod De Cymru a Gorllewin Lloegr yn dod yn ardal economaidd sy’n tyfu gyflymaf y tu allan i Lundain mewn ychydig o dan bum mlynedd.

Yn ei phumed flwyddyn o fodolaeth fel Partneriaeth Pan-Ranbarthol, llwyddodd y Porth Gorllewinol i ddenu dros £2 filiwn o gefnogaeth mewn nwyddau ac ariannol ar gyfer ei waith gan sefydliadau lleol a chenedlaethol. Gyda hyn, mae’r bartneriaeth wedi lansio Comisiwn Aber Hafren i edrych ar harneisio ystod llanw fwyaf y DU, wedi denu dros £100 miliwn i sicrhau y gall yr ardal ddatblygu Adweithyddion Modiwlaidd Bach cyntaf y DU ac wedi cynnal tair cynhadledd genedlaethol gan ddenu dros 1,500 o arweinwyr busnes a Gweinidogion y Llywodraeth i’r ardal.

Er gwaethaf y llwyddiant hwn, roedd cyllid Llywodraeth y DU yn hanfodol i warantu costau beunyddiol y tîm partneriaeth.

Yn ogystal â pharhau i weithio i wireddu potensial ynni llanw yn Aber Severen, mae’r bartneriaeth wedi ymrwymo i ddarparu llwyfan i’r 28 awdurdod lleol yn yr ardal gymryd rhan yng nghynhadledd fuddsoddi fwyaf y DU yn UKREiiF 2025 ar ^{20-22 Mai} . Bydd hwn yn gyfle allweddol i’r holl awdurdodau lleol ddod at ei gilydd i yrru buddsoddiad i’r ardal a thrafod dyfodol ar gyfer y cydweithrediad trawsffiniol rhwng prif rymoedd economaidd De Cymru a Gorllewin Lloegr.

Dywedodd Cadeirydd Partneriaeth Porth y Gorllewin, Sarah Williams-Gardener: “Mae hwn yn benderfyniad hynod siomedig gan Lywodraeth y DU. Er gwaethaf cynrychiolaeth gan Lywodraeth Cymru yn galw am drafodaethau ar sut y gall y ddwy lywodraeth gydweithio ar hyn, ceisiadau i gyfarfod gan fusnesau ac arweinwyr etholedig lleol ac ASau, maent wedi gwrthod ymgysylltu ag unrhyw un ohonom o’n hardal ar y penderfyniad hwn.

“Mae wedi bod yn daith wych rydyn ni wedi bod arni, wedi cyflawni cannoedd o filiynau o bunnoedd o fuddsoddiad mewn safleoedd allweddol ar draws yr ardal; llunio cynllun economaidd trawsffiniol credadwy, gyda chefnogaeth leol, ar gyfer twf sy’n cydnabod ein daearyddiaeth economaidd naturiol; a dod ag arweinwyr o bob cwr o’r sbectrwm gwleidyddol ynghyd i gyflawni ar gyfer y 4.8 miliwn o bobl sy’n byw yma.

“Er bod Llywodraeth y DU wedi penderfynu rhoi’r gorau i’r cyfle economaidd enfawr hwn, rydw i a’n bwrdd o arweinwyr awdurdodau lleol wedi ymrwymo i sicrhau y gallwn barhau i gyflawni potensial ein hardal. Mae’r dystiolaeth y mae ein partneriaeth wedi’i datgelu yn dangos y gall ein hardal ddod yn economi sy’n tyfu gyflymaf y tu allan i Lundain a byddwn yn gwneud yr hyn a allwn i gyflawni hyn, gyda chymorth y Llywodraeth neu heb gymorth y Llywodraeth.”